Buren helpen bij steunkousen, dat gaat te ver

Het kabinet kondigde maandag aan 420 miljoen euro extra te steken in de bouw van seniorenwoningen. Onder meer in woongemeenschappen voor ouderen die, als het even kan, elkaar de helpende hand bieden. Onderzoekers namen vier van zulke plekken onder de loep. Ouderen blijken volgens NRC te schipperen tussen verbondenheid en vrijheid en tussen zelfredzaamheid en onderlinge zorg.

De sociale dynamiek in seniorenflats wordt tot in detail uit de doeken gedaan in het rapport Bouwen aan zorgzame woongemeenschappen in een vergrijzende stad van de Hogeschool van Amsterdam en het Ben Sajet Centrum, een Amsterdamse denktank voor zorgvraagstukken. De onderzoekers namen van 2023 tot 2026 vier Amsterdamse seniorenflats en omliggende buurten onder de loep. Flats waar, zo is de hoop, een levendige gemeenschap van ouderen ontstaat zoals die op talloze plekken in Nederland wordt nagestreefd.

Niet goed uitgeplozen

Conclusie van de onderzoekers volgens NRC: het creëren van een flatgemeenschap wordt onderschat. “Er is vooraf niet goed uitgeplozen wat ‘omzien naar elkaar’ met zich meebrengt wanneer je buren ook oud zijn en in sommige gevallen steeds kwetsbaarder, bijvoorbeeld door dementie”, zegt een onderzoeker van het Ben Sajet Centrum.  Zodra de kwetsbaarheid van medebewoners toeneemt, ontstaat frictie. Bewoners durven in veel gevallen niet om al te veel hulp te vragen. “Mensen is jarenlang voorgehouden dat ze ‘zelfredzaam’ moeten zijn. Ze komen gewoon niet graag over als te kwetsbaar.” En durven ze dat wél, overwinnen ze hun angst op gezichtsverlies, dan kunnen ze zomaar worden teleurgesteld.

Lichte onderlinge zorg

“De meeste potentie voor zorgzaamheid in de flat”, schrijven de onderzoekers volgens NRC, “ligt op het snijvlak van alledaagse attentheid en lichte onderlinge zorg.” Denk aan het meenemen van een boodschapje voor je buur, een lamp indraaien, te hulp schieten als iemand zich heeft buitengesloten. Het vragen – of bieden – van lichamelijke hulp, zoals het aantrekken van steunkousen, gaat de meeste bewoners te ver. Ook hulp bij geldzaken wordt vaak gezien als te persoonlijk: je banksaldo gaat de buren niet aan.