Samen ouder worden op de Wadden

Een groeiende vraag naar hulp, personeelstekorten in de zorg, overbelaste mantelzorgers: op de Waddeneilanden tekenen de problemen van een ouder wordende samenleving zich nóg scherper af dan op het vasteland. Dat blijkt volgens NRC uit het vandaag verschenen onderzoeksrapport Samen ouder worden op de Waddeneilanden van kennisinstituut Planbureau Fryslân in samenspraak met de vijf Waddengemeenten en Rijksuniversiteit Groningen.

Het aandeel 65-plussers van Texel tot en met Schiermonnikoog is groter dan op het vasteland. Het aandeel jongeren is juist kleiner. Er is ook een ‘gigantisch’ gebrek aan geschikte huizen, zegt volgens NRC de onderzoeker van Planbureau Fryslân en de Rijksuniversiteit Groningen. Je staat op de meeste eilanden zeven tot acht jaar op de wachtlijst voor een sociale huurwoning.” Koophuizen zijn schaars en duur, van particuliere huur is nauwelijks sprake.

Krappe marges

Het woonprobleem bemoeilijkt het aantrekken van zorgpersoneel, terwijl de eilanden al kampen met uiterst krappe marges. Terschelling (ca. 4.900 inwoners): twee wijkverpleegkundigen. Schiermonnikoog (ca. 970 inwoners): één wijkverpleegkundige en één fysio. Voor het ziekenhuis moet je naar de wal: als je geluk hebt, kun je terecht in de polikliniek in Harlingen. Meestal moet je dertig kilometer doorreizen naar de hoofdlocatie van het Frisius MC in Leeuwarden.

Personeelshuis

Op Vlieland heeft de Friese ouderenzorginstelling Kwadranteen ‘personeelshuis’. “Ik zorg in m’n eentje voor tien ouderen”, noteert NRC daar. Drie in de ‘seniorenstraat’, zeven intern in woonzorgcentrum De Ton. “Daar doe ik echt alles. Wassen, aankleden, medicijnen geven… Best druk, hoor. Want ik moet ’s ochtends ook nog hier naar dit laantje toe. Ben ik drie kwartier bezig. Staat het in De Ton drie kwartier stil.”

Import-pensionado’s

Elk Waddeneiland wil dat zijn inwoners er van wieg tot graf kunnen wonen. “Dat is niet meer te garanderen”, zegt de onderzoeker in de Leeuwarder Courant. Bovendien hebben de eilanden niet alleen te maken met vergrijzing van de eigen bevolking, ze worden ook geconfronteerd met ‘import-pensionado’s. Dat is een groep die de hoge huizenprijzen kan opbrengen en het laatste kwart van hun leven nog in rust, ruimte en veiligheid wil leven.

Pro-actief gesprek

‘Import-pensionado’s klinkt wat cru, aldus de Leeuwarder Courant.  Een groot deel wil bijdragen aan het gemeenschapsleven, ze doen mee aan het shantykoor, het bridgen en de kerk. Maar na twintig jaar zijn ze in de tachtig en worden ze hulpbehoevend, wat doe je dan? Eén van de oplossingen die de eilanders zelf hebben aangedragen, is het voeren van een pro-actief gesprek. Vroegtijdig inventariseren wat oud worden op een eiland inhoudt en investeren in sociale relaties. “Doe mee, zeker als je geen kinderen hebt op het eiland.”

Je doet het voor elkaar

De eilandgemeenschappen zijn hecht.  Dat heeft ook nadelen. Mantelzorgers raken sneller overbelast, door het vertrek van jongeren is het potentieel minder. “Zorgprofessionals doen veel extra, voor hun buren. Iedereen kent elkaar en je doet het voor elkaar.”

Eilanden verschillen

De eilanden verschillen onderling, schrijft de Leeuwarder Courant. Ameland (Ambla) en Terschelling (De Stilen) hebben een eigen verzorgingshuis nieuwe stijl. Vlieland heeft een gloednieuw ouderenwijkje met thuiszorg en Schiermonnikoog heeft niets qua woonvoorziening voor ouderen. “Daar zie je dat ouderen van het eiland worden afgezet als ze meer zorgbehoevend worden. Eerder dan van de andere eilanden.”