Werkenden betalen de rekening

Fors bezuinigen op zorg en sociale zekerheid én tegelijkertijd werkenden zwaarder belasten. Econoom Jasper Lukkezen noemt de keuzes van het aanstaande kabinet-Jetten ‘economisch en sociaal  in NRC moeilijk te verdedigen’. Hierdoor neemt ‘het risico op sociale spanningen’ toe en komt ‘het sociale contract onder druk’ te staan. Vooral omdat vermogenden worden ontzien; juist zij hebben het meest te verliezen als Nederland wordt binnengevallen, dus je zou van hen een grotere bijdrage aan de sterk stijgende defensie-uitgaven mogen verwachten: “Defensie beschermt niet alleen levens en vrijheid, maar ook eigendom.”

Zo haal solidariteit uit stelsel

Het Centraal Planbureau presenteert vandaag zijn doorrekening over het akkoord, maar onder economen bestaat volgens NRC nu al weinig twijfel: de rekening komt vooral bij werkenden te liggen. ‘Op deze manier haal je de solidariteit uit het stelsel”, zegt FNV-econoom Tijmen de Vos. Kern van de kritiek: arbeid wordt te zwaar belast, vermogen te licht. Ook de Studiegroep Begrotingsruimte, het gezaghebbende adviesorgaan van topambtenaren en planbureaumedewerkers, riep de coalitiepartijen bij herhaling op de ‘steeds stijgende lasten’ te verschuiven van arbeid naar vermogen.

Belastingvoordelen gepensioneerden

Premies voor pensioenen zijn fiscaal aftrekbaar, en gepensioneerden hebben diverse belastingvoordelen. Gevolg: de schatkist blijft verstoken van miljarden euro’s aan belastingopbrengsten. De Studiegroep Begrotingsruimte adviseerde hier iets aan te doen, maar ook dat advies werd in de wind geslagen. Tegelijk kampt Nederland met arbeidskrapte en vergrijzing: steeds minder werkenden moeten de kosten voor een groeiende aantal ouderen dragen. Wie arbeid zwaarder belast, ontmoedigt werken, waarschuwt Barbara Baarsma, hoofdeconoom bij accountant PwC en hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. “Bij een hogere fiscale druk op arbeid zullen minder mensen willen werken. Dat risico is groot.”

Bij erfenissen valt veel te halen

Er zijn ook heffingen die veel minder invloed hebben op het gedrag van mensen. Neem de erfbelasting, die Lukkezen de ‘minst verstorende belasting’ noemt. “Mensen zullen nauwelijks minder vermogen opbouwen omdat ze daar erfbelasting over moeten betalen”, zegt Lukkezen. En juist bij erfenissen valt de komende jaren flink geld te halen. Nederland staat aan de vooravond van een ongekende vermogensoverdracht. Babyboomers, opgegroeid in decennia met stijgende huizenprijzen en groeiende welvaart, gaan volgens economen de komende jaren naar verwachting zo’n 240 miljard euro overdragen aan hun (klein)kinderen. Een kapitaalstroom van historische omvang, die nu laag wordt belast.