Hoe om te gaan met de grijze druk

Zuid-Korea, met een extreem laag geboortecijfer van 0,7, wordt volgens de Volkskrant vaak als schrikbeeld gezien. Het populaire YouTube-kanaal Kurzgesagt schetst in een video een akelig toekomstbeeld: een op de twee Zuid-Koreanen is ouder dan 65 en woont in overvolle zorginstellingen. De pensioenfondsen zijn leeg en een kleine minderheid probeert wanhopig het land draaiende te houden.

Hoe zit dat in Nederland? De ‘grijze druk’ neemt toe, zegt Harry van Dalen, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en onderzoeker bij het Nidi, in de Volkskrant. Tot 2040 zal het aandeel van 65-plussers in de bevolking toenemen van 14 procent nu tot 24 procent, terwijl de ‘productieve’ bevolking van 20-64-jarigen daalt van 61 naar 54 procent. ‘Momenteel heb je voor iedere AOW’er drie potentieel werkenden. Op den duur zullen dat er ongeveer twee zijn.’

Consequenties welvaartsstaat

Dit heeft consequenties voor de houdbaarheid van de welvaartsstaat. De overheid krijgt minder inkomsten, want er zijn minder werkenden die sociale premies en belasting afdragen. Met die kleinere pot moeten juist méér ouderen verzorgd worden. De overheid rekent op mantelzorg, maar het aantal potentiële mantelzorgers per zelfstandig wonende 85-plusser daalt van bijna vijftien (2018) naar bijna zeven (2040), terwijl de vraag stijgt.

Niet verplichten voor ouders te zorgen

‘Ouderen worden daardoor afhankelijk van hun kinderen, die zelf langer moeten doorwerken’, zegt demograaf Ruben van Gaalen, demograaf bij het CBS. ‘Dat kan niet allemaal samen.’ Nederlanders vinden bovendien niet dat kinderen verplicht voor hun ouders moeten zorgen, blijkt uit het World Values Survey. Internationaal scoort Nederland hierin het laagst.

Hoog kindertal geen wondermiddel

‘Geen demograaf die denkt dat een hoog kindertal het wondermiddel is voor de huidige problemen op de arbeidsmarkt of in de zorg’, zegt Van Gaalen in de Volkskrant. ‘Kinderen die nu worden geboren, leveren pas over 25 jaar een bijdrage.’ Tot die tijd kosten ze vooral tijd, zorg en geld.

Ooievaarstheorie

Kinderen zijn de belastingbetalers van de toekomst en houden het sociale stelsel overeind. Gezinsuitbreiding is dus niet alleen een persoonlijke levensstijlkeuze. ‘Kinderen kun je óók zien als publieke goederen’, zegt Van Dalen. Overheden houden daar te weinig rekening mee. Hij noemt dit de ‘ooievaarstheorie’: ‘We doen alsof kinderen uit de lucht komen vallen, terwijl ouders en in het bijzonder vrouwen disproportioneel de lasten dragen. Daar moet eerlijk over worden gesproken.’