Steeds vaker gewoon een fietshelm

Voorbijrazende fatbikes, e-bikes, bakfietsen: ouderen dragen volgens NRC steeds vaker een fietshelm. Omdat ze zich veiliger voelen. Het is wachten op een kantelpunt, zeggen experts.

Meer fietshelmdragers, onder alle leeftijdsgroepen, dat is het streven van Haagse beleidsmakers en organisaties als Veilig Verkeer Nederland. Zowel onder verkeersdoden als -gewonden vormen fietsers verreweg de grootste categorie, blijkt uit de Staat van de verkeersveiligheid 2024 van wetenschappelijk onderzoeksinstituut SWOV. Met fietshelm, zeggen deskundigen volgens NRC, loop je 60 procent minder risico op ernstig hoofd- en hersenletsel. De overheid hoopt een ‘kantelpunt’ te bereiken: dat er zoveel helmdragers komen dat op die manier de gedragsnorm verschuift. Het kantelpunt bij zulke ‘sociale veranderingsprocessen’, schreef het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een jaar later in een rapport, ligt volgens recent wetenschappelijk onderzoek”’ op ‘25 procent van de populatie’. Maar het bereiken van zulke aantallen vergt, aldus SWOV, een lange adem”’.

Felle weerstand

Campagnes ter aanmoediging van het dragen van een fietshelm leiden in Nederland steevast tot felle weerstand, onder meer aan talkshowtafels en in brievenrubrieken. Fietsen is vrijheid, zo klinkt een in Nederland breed gedeelde opvatting: haren horen te wapperen in de wind en niet ‘opgesloten’ te zitten in een ‘omgekeerde wasteil’, aldus een briefschrijver in NRC afgelopen april in reactie op een net gelanceerde overheidscampagne.

Van 8 naar 13 procent

Rijkswaterstaat telde fietsers in de zomer van 2023 en registreerde onder 50-plussers een helmdracht van 7 procent. Veilig Verkeer Nederland telde datzelfde jaar 55-plussers op twintig locaties in Friesland en kwam tot 8 procent helmdragers. In 2024 steeg dat cijfer door naar 10 procent, in het voorjaar van 2025 naar 13 procent.

Fietsersgroepen

Maar bij die metingen kenden de fietsers elkaar niet, en in fietsersgroepen, waar mensen elkaar geregeld tegenkomen en dus kunnen beïnvloeden, liggen die percentages volgens NRC hoger. De Rijksuniversiteit Groningen volgde ruim drie jaar zo’n honderd fietsers, eveneens in Friesland, van voorjaar 2022 tot najaar 2024. Hun gemiddelde leeftijd was 72 jaar, iets meer vrouwen dan mannen, en velen van hen kwamen elkaar meermaals tegen op de meetdagen van de onderzoekers. In de lente van 2022 droeg 30 procent een fietshelm, in het najaar van 2024 was dat 70 procent.